Sự tích đền Ghềnh Gia Lâm – nơi thờ Công Chúa Ngọc Hân tại Hà Nội | 2 nhap 1

      Đền Ghềnh Gia Lâm được gắn với số phân bi thương của Công Chúa Ngọc Hân – Một phụ nữ nổi tiếng là xinh đẹp, đủ tài xuất chúng về Cầm kỳ, thi họa.  Bất chấp sắc lệnh cấm thờ phụng của nhà Nguyễn, hơn 200 năm nay nhân dân đã bí mật thờ Công Chúa tại đền này dưới danh nghĩa Mẫu Thoải.

       Công Chúa Ngọc Hân là con gái của Vua Lê Hiển Tông. Nàng từ nhỏ đã nổi tiếng xinh đẹp và đủ tài cầm kỳ thi họa. Công chúa được coi là một nữ thi sĩ tài sắc của nền văn chương cổ Việt Nam. Năm 16 tuổi (năm 1786), nàng được vua cha gả cho Thủ lĩnh Nghĩa quân Tây Sơn Nguyễn Huệ. Ba năm sau, Công chúa được Quang Trung phong Bắc Cung Hoàng Hậu. Sáu năm sau, Quang Trung đột ngột ra đi trong nước mắt xót thương khóc chồng của bà. Thời gian này bà đã để lại cho đời hai áng văn bất hủ làm lay động mọi con tim: Văn tế Quang Trung và Ai Tư Vãn.
       Có tài liệu cho rằng năm 1801, khi Nguyễn Ánh đánh chiếm Phú Xuân đã lùng bắt và giết bà và hai con. Có tài liệu cho rằng bà mất vị khóc thương chồng quá nhiều. Sau đó ít lâu hai con cũng mất. 
       Năm 1804, Mẫu thân Nguyễn Thị Huyền đã lặn lội vào Phú Xuân, bí mật đưa hài cốt Ngọc hân và hai cháu về an táng tại Ninh Hiệp, Gia Lâm và lập miếu thờ tại đó.
       Tuy nhiên, do thâm thù của nhà Nguyễn với nhà Tây Sơn nên việc lập miếu thờ vợ Quang Trung là trọng tội. Nhà Nguyễn đã quật mò mẹ con bà và đổ hài cốt xuống sông Hồng ở làng Ái Mộ. Thương xót một bậc tài hoa bạc mệnh, người dân Ái Mộ đã lập đền ngay bên dòng sông nơi hài cốt của bà và hai con bị đổ bỏ. Do vì bị cấm đoán nhân dân đã bí mật thờ bà với cái vỏ thờ Mẫu Thoải.

       Trong cung còn lưu đôi câu đối ca ngợi Lê Ngọc Hân:

 Sơn nhạc chung linh, Lê thị chí kim lưu tự điển

                  Phong vân trường lộ, Nhĩ Hà dĩ bắc ngật sùng từ

         Dịch nghĩa: 

 Núi Nhạc linh thiêng, gương bà họ Lê truyền ghi sử sách.

                   Sóng gió lặng yên, đền dựng to cao đẹp bến sông Hồng.

       Trải bao phen binh lửa, can qua, đền Ghềnh vẫn được con cháu cụ Ðặng Thị Bản trông nom và dân làng gìn giữ đến ngày nay.

       Như vậy, Đền Ghềnh thực chất là nơi thờ Công Chúa Ngọc Hân – vợ Vua Quang Trung – Một người phụ nữ xinh đẹp, đủ tài, đa trí, cầm kỳ thi họa và mẹ và hai con của Bà.

==-=-=-===-=

=======–

Nằm trong con ngõ nhỏ ngay cạnh sông Hồng, Đền Ghềnh là ngôi đền thiêng đang thờ Công Chúa Ngọc Hân – một trong những vị công chúa nổi tiếng nhất lịch sử Việt Nam thế kỷ 18. Ngôi đền được biết đến như một điểm cúng lễ cầu an, cầu tài lộc nổi tiếng không chỉ đối với người dân Hà Nội mà còn đối với đệ tử tứ phương.

NỘI DUNG [ẩn]

Công Chúa Lê Ngọc Hân

Lịch sử 

Công Chúa Lê Ngọc Hân là một trong những vị công chúa nổi tiếng nhất lịch sử Việt Nam. Bà được coi là vị anh hùng áo vải đứng đằng sau sự thành công của vua Quang Trung Nguyễn Huệ. 

Ngọc Hân Công Chúa là người con gái thứ chín của vua Lê Hiến Tông và Chiêu Nghi hoàng hậu Nguyễn Thị Huyền. Bà là người có sắc đẹp hoàn mỹ, nết na, thùy mị, nổi bật nhất trong số các công chúa con nhà vua. Năm 1786, sau khi hoàn thành sứ mệnh “Phò Lê diệt Trịnh” và đem quân ra Bắc, Nguyễn Huệ vào cung yết kiến và trao binh quyền cho Vua Lê. Cảm kích trước việc đó lại muốn gây dựng mối quan hệ thân tình với nhà Tây Sơn, vua Lê Hiến Tông đã quyết định gả người con gái xuất chúng nhất của mình cho Nguyễn Huệ. Lúc bấy giờ công chúa vừa tròn 16 tuổi còn Nguyễn Huệ đã 33 tuổi. 

Xem thêm: Tứ Vị Vua Bà là ai? Kinh nghiệm đi lễ đền Cờn Môn thờ Tứ Vị Vua Bà linh thiêng.

Tình thế xoay chuyển càn khôn, quân Thanh xâm chiếm nước Nam, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, một lần nữa dẫn quân ra Bắc tiêu diệt quân xâm lược. Khi ấy, vua đã phong cho bà là Hữu Cung Hoàng Hậu, ở lại giúp vua lo liệu việc triều chính. Bà là người có nhãn quan chính trị sắc sảo, thấu hiểu thời cuộc nên mọi việc từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn đại sự quốc gia đều được bà sắp xếp chu toàn, thấu đáo giúp vua an tâm đánh giặc. Năm 1789, sau khi thắng trận trở về, Nguyễn Huệ phong cho bà làm Bắc Cung Hoàng Hậu, đóng đô ở Phú Xuân.

Sau khi Quang Trung mất, hoàng hậu Ngọc Hân mất hết quyền lực. Bà phải trải qua bao năm tủi nhục, lẩn trốn sự truy lùng của nhà Nguyễn để nuôi con. Buồn thay, đến năm 1799 hoàng hậu Ngọc Hân từ trần lúc mới 29 tuổi. Lần lượt sau đó, hai người con của bà là công chúa Ngọc Bảo và hoàng tử Quang Đức cũng đi theo bà khi tuổi còn nhỏ. 

Nơi an nghỉ Công Chúa Ngọc Hân

Theo tương truyền, năm 1804 mẹ hoàng hậu Ngọc Hân là Mẫu Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền đã bí mật nhờ một tướng nhà Nguyễn đưa hài cốt 3 mẹ con bà về chôn ở bãi Cây Đại trong làng Nành. Lúc ấy nhà Nguyễn đang truy lùng cực kỳ gắt gao, tìm cho ra hài cốt của 3 mẹ con hoàng hậu Ngọc Hân nên mộ bà được xây hết sức bình thường. Tuy nhiên, 38 năm sau, đời vua Thiệu Trị, do mâu thuẫn trong làng nên có đơn tố giác ông chánh tổng Hà Dương dung túng cho làng Phù Ninh (làng Nành nơi chôn hoàng hậu Ngọc Hân) thờ nghịch tặc. Khi ấy, tổng đốc Bắc Ninh được triều đình cử đi điều tra đã phát hiện ra tại dinh Thiết Lâm, nơi an nghỉ của Mẫu Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền có thờ hoàng hậu Ngọc Hân và 2 người cháu ngoại. Ngay lúc đó, triều đình lệnh cho quân lính đào mộ lên và hất hài cốt xuống sông. Tuy nhiên, một thời gian sau đó, tại khúc sông làng Ái Mộ nổi lên bãi bồi ngày một cao, người dân cho rằng đó là hài cốt của 3 mẹ con hoàng hậu Ngọc Hân nên tạo miếu thờ và thắp hương tại đây. Tuy nhiên ít lâu sau, ngôi miếu nhỏ cũng bị lũ cuốn trôi. Mãi đến năm 1858, cụ Đặng Thị Bản, vợ cụ Định Đình Hinh cùng nhiều khách thập phương khác đã hằng tâm công đức tôn tạo lại đền ở Ái Mộ được nhân dân vô cùng quý trọng. Ngày ấy, nhà Nguyễn vẫn còn thù hằn với nhà Tây Sơn nên để bảo vệ đền, người dân nơi đây phải dùng hình thức mẫu Thoải để thờ thay vì thờ đích danh công chúa Ngọc Hân. Đến năm 1872, Pháp đánh phá Hà Nội, đền cũng bị phá hủy hoàn toàn. Cụ Bản lại đứng lên kêu gọi quyên góp khắp nơi và xây dựng lại đền khang trang hơn trước. Trải qua bao phen binh lửa, đền Ghềnh vẫn được con cháu cụ trông nom đến ngày nay.

Đền Ghềnh

Đền Ghềnh là cách gọi thân quen của người dân địa phương. Vì nơi đây xưa kia nước sông chảy xiết, cuộn thành ghềnh nước lớn. Tuy nhiên, theo năm tháng, dòng chảy biến đổi, con ghềnh biến mất và chỉ còn lại dấu tích nơi đền thiêng ngày nay. 

Xem thêm: Đền Ghênh và đền Ghềnh là hai ngôi đền khác nhau? Xem ngay thông tin chi tiết về đền Ghênh.

Dâng lễ đền Ghềnh

Đền Ghềnh chính là nơi anh linh tụ khí, vô cùng linh thiêng. Khách hành hương đổ về đền ngày một nhiều một phần vì dư âm của trang liệt nữ – Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân, một phần bởi vì đền thiêng, linh ứng nhiều lời thỉnh cầu của dân chúng. Con hương thường đến đền đông nhất là vào đầu xuân năm mới và dịp lễ hội đền vào tháng 3 để cầu cho gia đình thuận hòa, êm ấm, có tài có lộc, có của ăn của để, làm ăn xuôi chèo mát mái. Mỗi khi đến đền, con hương thường sắm lễ trước ở nhà. Bởi giống như những ngôi đền nổi tiếng khác, giá lễ vật được bán cạnh đền đắt gấp 2 đến 3 lần bình thường, cực kỳ chặt chém. Một mâm lễ được sắm như vậy thường gồm các thức lễ như một đĩa hoa, một đĩa quả, một cơi trầu, quả cau, cút rượu, xôi thịt,  thẻ hương, giấy tiền, và cánh sớ.

Trong những ngày lễ lớn của đền, nhiều con hương thường muốn dâng tiến những lễ vật đẹp, sang mang ý nghĩa tốt đẹp để có thể bày trên ban thờ thánh trong thời gian dài, bày tỏ lòng tôn kính. Khi ấy, Oản Tài Lộc chính là lễ vật phù hợp nhất. Bởi oản được thiết kế tỉ mỉ đẹp sang, mang ý nghĩa tài lộc tốt lành lại có thể để được tới 6 tháng không bị hỏng mốc, cực thích hợp bày trên ban thờ thánh.

Quanh oản dâng đền Ghềnh là oản màu trắng. Theo đó, loại oản được khuyến khích nên dâng lễ tại đền là những quanh oản được trang trí tỉ mỉ, chi tiết với hoa lụa, lá ngọc cành vàng trang trọng, lộng lẫy giống như sản phẩm Oản Tài Lộc mà Oản Cô Tâm đang làm.

Xem thêm: Các mẫu Oản Tài Lộc lễ Công Chúa Ngọc Hân và các vị thần linh Tứ Phủ.

Oản tài lộc thuộc thương hiệu Oản Cô Tâm là loại oản đặc biệt, được đơn vị này đầu tư nghiên cứu, thiết kế sao cho đẹp mắt, vừa lòng khách hàng lại phù hợp với văn hóa thờ cúng Tứ Phủ của người Việt. Loại oản này đặc biệt thích hợp dâng lên vị thánh mẫu đền Ghềnh thể hiện lòng thành tâm của người lễ bởi các chi tiết trang trí trên oản đều thuộc chất liệu cao cấp, được sắp xếp có chủ ý, mang nhiều ý nghĩa tốt lành. Oản chính là vật đại diện tài lộc cầu một năm tấn tài, tấn lộc, tấn bình an đến với gia chủ. 

Văn khấn đền Ghềnh

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lạy)

Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương

Con xin kính lạy Tam giới Thiên chúa cập nhất thiết Thánh chúng.

Con xin kính lạy Tam phủ công đồng. Tứ phủ vạn linh

Con xin kính lạy Thiên tiên Thánh mẫu, Địa thiên Thánh mẫu, Thủy tiên thánh mẫu.

Con xin kính lạy Đức Chúa kho Thánh mẫu hiển hóa anh linh.

Con xin kính lạy Đương niên hành khiển chí đức Tôn thần,

Con xin kính lạy Đường cảnh Thành Hoàng Bản Thổ đại vương.

Con xin kính lạy Ngũ hổ thần tướng, Thanh bạch xà Thần linh

Hương tử (chúng) con là ….

Ngụ tại …..

Hôm nay là ….

Con sắm sửa kim ngân, hương hoa, lễ vật chí thiết một lòng thành tâm dâng lễ, sám hối cầu xin phù hộ cho hương tử con được: gia khuyến bình an, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc bình an, xin cho con được làm ra kiếm thấy, có ngân có xuyến, ăn nên làm ra.

Hương tử con lễ bạc tâm thành, cúi đầu thành tâm kính lễ … (tên vị thánh), cúi xin được phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lạy)

Vị trí và cách di chuyển đến đền Ghềnh từ bến xe nội thành

Đền Ghềnh nằm tại Ngõ 22, Phú Viên, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội nên rất thuận tiện cho con hương từ Hà Nội đến thăm đền tại những tuần tiết trong tháng, trong năm. Dù vậy, hàng năm, đền Ghềnh cũng đón rất nhiều khách ngoài tỉnh khác về lễ đền. Hầu hết để thuận tiện, con hương thường đi xe riêng đến đền. Tuy nhiên, nếu bạn có đi xe khách về Hà Nội và muốn đến tham quan hay dâng lễ đền thì vẫn có thể đi bằng xe buýt công cộng hoặc đặt xe ôm hay taxi.

Nếu đi bằng xe buýt công cộng với giá vé 7000đ 1 lượt, tại các bến xe lớn trong nội thành Hà Nội, lộ trình di chuyển sẽ như sau:

Bến xe Gia Lâm là bến xe gần đền Ghềnh nhất bởi bến xe này thuộc cùng khu Long Biên với Đền nên nếu được bạn nên bắt xe khách đến điểm này – thời gian dự kiến đến đền 15 phút:

• 549 Nguyễn Văn Cừ gần bến xe Gia Lâm – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi bộ đến đền Ghềnh khoảng 350m.

Bến xe Giáp Bát – thời gian di chuyển dự kiến hơn 30 phút tùy tuyến đường và điều kiện giao thông:

• Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm Hàng Muối – xe buýt 11 – chùa Ái Mộ – đi bộ khoảng 450m tới đền Ghềnh. Đây là tuyến xe tối ưu nhất và nhanh nhất.
• Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
• Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 98 – chùa Ái Mộ – đi bộ khoảng 450m tới đền Ghềnh.
• Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm Hàng Muối – xe 11 hoặc 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
• Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 100, 10B, 17, 98 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 

Bến xe Mỹ Đình – thời gian di chuyển dự kiến gần 1 tiếng tùy tuyến đường và điều kiện giao thông:

• Đối diện bến xe Mỹ Đình – xe 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
• Tại bến xe Mỹ Đình – xe 35A – Bệnh viện đa khoa y học cổ truyền – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
• Tại bến xe Mỹ Đình – xe 09B – 165 Cầu Giấy – xe 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi bộ khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
• Đối diện bến xe Mỹ Đình – xe 34 – 145 Nguyễn Thái Học sân VĐ Hàng Đẫy – xe 22A – 549 Nguyễn Văn Cừ – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi bộ đến đền Ghềnh khoảng 350m.
• Tại bến xe Mỹ Đình – xe 09B – 165 Cầu Giấy – xe 34 – 549 Nguyễn Văn Cừ  – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi bộ đến đền Ghềnh khoảng 350m.

Kiến trúc đền Ghềnh

Đền Ghềnh trải qua nhiều lần bị tác động ngoại cảnh hủy hoại nên được tu sửa nhiều lần. Do đó những nét kiến trúc cổ của đền gần như không còn. Tuy nhiên những hạng mục chính của đền vẫn được đảm bảo như điện mẫu, điện sơn trang, nhà tổ, nhà khách, khu vực phụ trợ. 

Cổng vào đền được xây theo lối cổng tam quan với cửa đỏ nổi bật. Tiến vào trong, tại sân đền có ban thờ ông Hồ (Quan Thanh Tra) quay thẳng vào chính điện. Tại chính điện, phía trong cùng là cung cấm được sơn son thiếc vàng lộng lẫy thờ công chúa Ngọc Hân hay chính là Mẫu Thoải. Hai bên phía ngoài cung cấp có đặt ban thờ Tứ Vị Thánh Chầu cùng Công Đồng các quan, Ngũ vị Tôn Ông, các vị Tứ Phủ Thánh Cậu.

Ngoài ra, đền Ghềnh cũng nổi tiếng với những di vật có từ xa xưa. Đầu tiên là quả chuông được đúc từ thời vua Tự Đức (1876). Sau đó là hai cỗ kiệu: 1 kiệu Long Đình và 1 kiệu Mẫu. Những cổ vật này đều được trang trí trạm trổ vô cùng tỉ mỉ và khéo léo, khó có nghệ nhân nào ngày nay có thể làm được. Ngoài ra, đền cũng cất giữ nhiều bức đại tự, cuốn thư, hoành phi, câu đối cực kỳ có giá trị cả về mặt vật chất và tinh thần.  

Lễ hội đền Ghềnh

Hàng năm đền Ghềnh thường tổ chức lễ hội vào tháng 8 âm lịch, từ mùng 6 đến 12. Lễ hội đền Ghềnh được đánh giá là vô cùng độc đáo, khó nơi nào có được. Lễ hội cũng được chia làm 2 phần đó là phần lễ và phần hội. Phần lễ nổi bật với lễ rước nước được tổ chức ngay tại vùng sông Hồng. Lễ mang ý nghĩa cầu cho mưa gió thuận hòa, cây lá tốt tươi, vụ mùa bội thu. Lễ này thực chất mang nghĩa rửa hận cho Hoàng Hậu Ngọc Hân. Tuy nhiên do trước kia lính nhà Nguyễn thắt chặt nên lễ này chỉ được coi là lễ Mẫu và nước lấy về để thờ Mẫu Thoải quanh năm.