So sánh VPS và Cloud Server: Nên chọn loại nào?

VPS phù hợp khi tải ổn định, ngân sách cần dễ kiểm soát và bạn chấp nhận thời gian khôi phục nếu máy chủ vật lý gặp sự cố. Cloud Server phù hợp hơn khi hệ thống cần giảm rủi ro từ một compute node, dùng lưu trữ phân tán và có kế hoạch mở rộng thường xuyên. Cloud Server không tự động đồng nghĩa với không downtime, auto-scaling hay không cần backup.

Bảng dưới đây là câu trả lời nhanh trước khi đi vào phần kiến trúc.

VPS, Cloud VPS và Cloud Server có thực sự là ba loại khác nhau?

VPS là máy ảo được tạo bằng hypervisor trên một máy chủ vật lý. Mỗi máy ảo có hệ điều hành, CPU ảo, RAM và ổ đĩa riêng. Nếu cần xem lại nền tảng ảo hóa, bài cách VPS hoạt động giải thích chi tiết hơn.

Trong mô hình VPS truyền thống, máy ảo thường gắn với một compute host và dùng ổ đĩa cục bộ của host đó. Nhà cung cấp vẫn có thể backup, replicate hoặc di chuyển máy ảo, nhưng khả năng phục hồi phụ thuộc vào cách họ xây hạ tầng. Không nên kết luận rằng mọi VPS đều không có dự phòng.

Cloud Server cũng là máy ảo. Điểm khác nằm ở lớp hạ tầng bên dưới: compute, storage và network được tổ chức thành một pool tài nguyên, có orchestration và cơ chế xử lý khi một thành phần lỗi. Ổ đĩa máy ảo thường nằm trên storage dùng chung hoặc hệ thống phân tán thay vì chỉ nằm trên compute host đang chạy VM.

Còn “Cloud VPS” không phải một chuẩn kỹ thuật độc lập. Có nhà cung cấp dùng tên này cho VPS chạy trên hạ tầng cloud. Có nơi dùng nó như tên thương mại của Cloud Server. Vì vậy, so sánh chỉ dựa vào nhãn sản phẩm rất dễ sai.

Khi xem một dịch vụ, nên hỏi năm câu cụ thể:

1. Ổ đĩa VM là local storage hay distributed storage?
2. Khi compute host hỏng, VM được khởi động lại ở đâu và theo quy trình nào?
3. Nâng CPU, RAM có phải tắt máy không?
4. Backup được lưu ở đâu, giữ bao lâu và phục hồi bằng cách nào?
5. SLA đo ở lớp hạ tầng, máy ảo hay ứng dụng?

Một dịch vụ ghi chữ “cloud” nhưng không trả lời được các câu trên chưa chắc mang lại lợi ích vận hành tốt hơn một VPS được quản lý bài bản.

Khác biệt cốt lõi nằm ở failure domain

Failure domain là phạm vi bị ảnh hưởng khi một thành phần lỗi. Đây là tiêu chí hữu ích hơn việc chỉ so số vCPU hay dung lượng RAM.

Với VPS dùng local storage, compute host thường là một failure domain lớn. CPU, mainboard, RAM hoặc controller của host gặp sự cố có thể làm nhiều VPS trên máy đó ngừng hoạt động. Nhà cung cấp cần sửa host, chuyển ổ đĩa, restore backup hoặc thực hiện quy trình phục hồi khác.

Với Cloud Server dùng storage phân tán, compute host và dữ liệu VM được tách khỏi nhau. Khi host lỗi, nền tảng có thể đưa VM lên host khác vì ổ đĩa vẫn được truy cập từ cụm storage. OpenStack gọi quy trình khởi động lại instance trên host khác sau lỗi là evacuation. Đây không phải live migration: host nguồn đã hỏng nên trạng thái RAM đang chạy thường không được chuyển nguyên vẹn.

Khả năng phục hồi thực tế còn phụ thuộc nhiều điều kiện:

• Storage và network phải còn hoạt động.
• Host thay thế phải còn đủ CPU và RAM.
• Hệ thống điều phối phải phát hiện lỗi đúng.
• VM phải khởi động lại được.
• Ứng dụng và database phải tự phục hồi nhất quán.

Vì vậy, khẳng định ứng dụng sẽ liên tục tuyệt đối khi node lỗi là không chính xác. Hạ tầng HA có thể rút ngắn thời gian phục hồi, nhưng ứng dụng vẫn có thể mất kết nối trong lúc VM được khởi động ở node khác.

HA bảo vệ điều gì và không bảo vệ điều gì?

High Availability ở lớp Cloud Server chủ yếu xử lý lỗi hạ tầng như compute host mất nguồn hoặc phần cứng gặp sự cố. Nó không tự sửa mọi lỗi bên trong máy ảo.

HA, backup và disaster recovery giải quyết ba bài toán khác nhau. HA giảm gián đoạn khi một thành phần lỗi. Backup cho phép quay lại một trạng thái dữ liệu trước đó. Disaster recovery chuẩn bị cách phục hồi khi một site hoặc một nhóm hệ thống lớn không còn sử dụng được.

NIST SP 800-34 khuyến nghị kế hoạch dự phòng phải xuất phát từ phân tích tác động, mục tiêu phục hồi và quy trình kiểm thử. Chỉ có replica storage chưa tạo thành một kế hoạch DR hoàn chỉnh.

So sánh hiệu năng CPU, RAM và I/O

Một Cloud Server không tự động nhanh hơn VPS nếu hai máy có cùng số vCPU và RAM. Hiệu năng phụ thuộc vào CPU vật lý, mức overcommit, scheduler, NUMA, storage, network và tải của các tenant khác.

CPU và RAM

Cả VPS và Cloud Server đều có thể dùng KVM hoặc một hypervisor tương đương. Tài nguyên có thể được cấp phát bảo đảm hoặc chia sẻ tùy sản phẩm. Cụm từ “cloud” không cho biết vCPU là dedicated core hay shared core.

Khi so sánh, nên kiểm tra:

• Model và thế hệ CPU.
• Chính sách chia sẻ vCPU.
• Xung nhịp đơn nhân và hiệu năng đa nhân.
• RAM có ballooning hay overcommit không.
• Giới hạn burst hoặc throttling.

Một VPS trên CPU nhanh với mức chia sẻ hợp lý có thể phản hồi tốt hơn Cloud Server dùng CPU cũ hoặc bị overcommit. Ngược lại, Cloud Server có pool capacity lớn thường thuận tiện hơn khi cần nâng cấu hình.

Local NVMe và distributed storage

Local NVMe đi thẳng qua bus PCIe của máy chủ nên có latency thấp. Đây là lợi thế cho database cần nhiều random I/O, build server hoặc workload ghi nhỏ liên tục.

Distributed storage như Ceph ghi dữ liệu qua mạng và duy trì nhiều bản sao theo chính sách của cụm. Đổi lại, dữ liệu không phụ thuộc vào một ổ đĩa hay một compute host. Chi phí là network hop, cơ chế đồng thuận, replica và quá trình recovery khi cụm suy giảm.

Không thể lấy một benchmark IOPS của nhà cung cấp rồi áp cho mọi workload. Nên test bằng block size, queue depth và tỷ lệ đọc/ghi gần với ứng dụng thật. Với database, còn phải kiểm tra fsync latency thay vì chỉ nhìn throughput tuần tự.

Nếu đang đánh giá loại ổ đĩa, có thể xem thêm bài khác biệt giữa SSD và NVMe trên VPS.

Scale-up, scale-out và auto-scaling không giống nhau

Cloud Server thường giúp cấp thêm tài nguyên nhanh hơn vì compute và storage được quản lý trong một pool. Tuy vậy, “nâng nhanh” không có nghĩa là ứng dụng tự mở rộng.

Scale-up là tăng CPU, RAM hoặc dung lượng cho một VM. Một số thay đổi có thể thực hiện online, nhưng nhiều hệ điều hành hoặc gói dịch vụ vẫn yêu cầu restart VM để nhận cấu hình mới.

Scale-out là thêm nhiều VM rồi phân phối tải. Cách này cần load balancer, session phù hợp, đồng bộ dữ liệu và quy trình deploy cho nhiều node.

Auto-scaling là tự thêm hoặc bớt instance theo metric hay lịch. Nó còn cần image chuẩn, health check, quota, rule scaling, cơ chế bootstrap và nơi lưu state bên ngoài instance.

Một Cloud Server đơn lẻ chỉ giải quyết scale-up thuận tiện hơn. Nếu ứng dụng vẫn lưu session và file trên một máy, thêm VM mới chưa chắc chia được tải.

Backup, snapshot, replica và DR

Bốn khái niệm này thường bị gộp thành một, trong khi mục tiêu rất khác nhau.

• Replica giữ nhiều bản dữ liệu để storage tiếp tục hoạt động khi một thiết bị lỗi. Nếu người dùng xóa file, thao tác xóa có thể được replicate sang các bản còn lại.
• Snapshot ghi lại trạng thái volume tại một thời điểm. Snapshot nhanh hay chậm phụ thuộc hệ thống, và snapshot crash-consistent chưa chắc bảo đảm database nhất quán.
• Backup là bản sao có thời hạn lưu giữ và quy trình restore. Backup nên tách khỏi failure domain chính và được thử phục hồi định kỳ.
• Disaster recovery bao gồm hạ tầng thay thế, dữ liệu, DNS/network, runbook, vai trò con người và kiểm thử.

Dù chọn VPS hay Cloud Server, cần xác định RPO và RTO. RPO cho biết có thể chấp nhận mất bao nhiêu dữ liệu. RTO cho biết hệ thống cần hoạt động trở lại trong bao lâu. Nếu không có hai con số này, rất khó biết gói backup hiện tại có đủ hay không.

Chi phí và độ phức tạp vận hành

VPS thường có giá thấp và hóa đơn dễ dự đoán. Với blog, môi trường test, dịch vụ nội bộ nhỏ hoặc ứng dụng tải ổn định, đây là lợi thế thực tế. Không cần trả thêm cho một failure domain mà workload không yêu cầu.

Cloud Server có thêm chi phí cho storage phân tán, network dự phòng, capacity dự trữ và lớp orchestration. Giá cao hơn có thể hợp lý nếu downtime ảnh hưởng trực tiếp tới doanh thu hoặc SLA với khách hàng.

Nhưng chi phí hạ tầng không phải toàn bộ chi phí vận hành. Cần cộng thêm:

• Thời gian quản trị hệ điều hành và bảo mật.
• Backup, retention và dung lượng tăng trưởng.
• Monitoring và cảnh báo.
• License phần mềm.
• Công sức điều tra sự cố.
• Chi phí downtime.
• Công sức di chuyển khi cần nâng cấu hình.

Một VPS rẻ nhưng thường xuyên đầy disk hoặc thiếu RAM có thể tốn công hơn Cloud Server phù hợp. Ngược lại, đưa một workload nhỏ lên kiến trúc cloud phức tạp có thể tăng chi phí mà không tạo lợi ích rõ ràng.

Nên chọn VPS hay Cloud Server theo workload?

Website giới thiệu, blog và môi trường staging

Ưu tiên VPS khi lượng truy cập ổn định, có backup tốt và chấp nhận thời gian phục hồi nếu host lỗi. Một cấu hình Pro VPS cho workload ổn định thường đơn giản hơn về chi phí và vận hành.

Website thương mại điện tử

Cloud Server đáng cân nhắc khi mỗi phút gián đoạn ảnh hưởng tới đơn hàng. Tuy nhiên, một VM có HA ở lớp host vẫn là một điểm lỗi ở lớp ứng dụng. Database, cache, queue và payment callback cần thiết kế phục hồi riêng.

API và ứng dụng doanh nghiệp

Nếu API phục vụ nhiều hệ thống khác, khả năng phục hồi compute host và nâng tài nguyên nhanh có giá trị. Nên kết hợp health check, monitoring và deployment có rollback. Khi cần scale-out, ứng dụng nên stateless hoặc đưa session ra một dịch vụ dùng chung.

Database

Không nên chọn chỉ bằng tên VPS hay Cloud Server. Hãy benchmark latency, IOPS, throughput, fsync và hành vi khi storage recovery. Database nhỏ có thể chạy rất tốt trên local NVMe. Database production quan trọng có thể ưu tiên distributed storage, nhưng vẫn cần replica ở lớp database và backup độc lập nếu RPO/RTO yêu cầu.

CI/CD, build và xử lý media

Workload cần nhiều CPU trong thời gian ngắn quan tâm tới hiệu năng đa nhân và khả năng cấp thêm tài nguyên. Nếu chạy liên tục với tải ổn định, VPS cấu hình phù hợp vẫn kinh tế. Nếu có nhiều job song song và thay đổi thường xuyên, Cloud Server giúp mở rộng thuận tiện hơn.

Hệ thống cần HA ở lớp hạ tầng

Nếu failure của một máy chủ vật lý là rủi ro không chấp nhận được, hãy xem kiến trúc Cloud Server và hỏi rõ quy trình failover, SLA, storage, backup. Trang Cloud Server cho hệ thống cần HA của AZDIGI hiện công bố hạ tầng HA, NVMe phân tán và mạng dự phòng. Các thông số đó mô tả nền tảng, không thay thế việc thiết kế HA cho ứng dụng.

Checklist trước khi chuyển từ VPS lên Cloud Server

Chuyển nền tảng không nên bắt đầu bằng thao tác copy toàn bộ server. Trước hết cần xác định vấn đề cần giải quyết.

1. Ghi lại lý do chuyển. Host failure, thiếu tài nguyên, downtime khi bảo trì hay tốc độ deploy là những vấn đề khác nhau.
2. Đo workload hiện tại. Thu thập CPU, RAM, disk latency, IOPS, network và dung lượng tăng trưởng ít nhất trong một chu kỳ tải điển hình.
3. Đặt RPO và RTO. Hai mục tiêu này quyết định kiến trúc backup và phục hồi.
4. Kiểm tra phụ thuộc. Liệt kê IP allowlist, cron, license, DNS, mail relay, object storage và dịch vụ bên ngoài.
5. Benchmark trên hạ tầng đích. Dùng dữ liệu và pattern gần với production, không chỉ chạy một bài test tuần tự.
6. Chuẩn bị rollback. Giữ VPS cũ ở trạng thái có thể quay lại trong thời gian chuyển đổi.
7. Giảm TTL DNS trước cutover. Đừng chờ tới giờ chuyển mới thay TTL.
8. Đồng bộ dữ liệu lần cuối. Với database, chọn phương án replication hoặc maintenance window phù hợp.
9. Kiểm tra sau cutover. Theo dõi error rate, latency, queue, backup và log ứng dụng.
10. Chỉ đóng hệ thống cũ sau khi qua thời gian quan sát. Xác nhận backup mới đã chạy và restore test thành công.

Nếu mục tiêu chỉ là tăng RAM hoặc dung lượng, nâng gói VPS có thể rẻ và ít rủi ro hơn một dự án migration. Cloud Server có ý nghĩa khi lợi ích kiến trúc giải quyết đúng failure mode hiện tại.

Câu hỏi thường gặp

Cloud Server có luôn nhanh hơn VPS không?

Không. CPU, mức overcommit, storage và network mới quyết định hiệu năng. VPS dùng local NVMe có thể có latency I/O thấp hơn Cloud Server dùng distributed storage. Cloud Server thường có lợi thế về khả năng phục hồi hạ tầng và mở rộng tài nguyên, không phải lúc nào cũng thắng benchmark.

Cloud Server có tự động scale theo traffic không?

Một Cloud Server đơn lẻ thường không tự thêm VM theo traffic. Auto-scaling cần metric, rule, image, health check, load balancer và ứng dụng hỗ trợ scale-out. Việc tăng CPU hoặc RAM thủ công chỉ là scale-up.

Cloud Server có thay thế backup không?

Không. Replica và HA giúp hệ thống tiếp tục hoạt động khi phần cứng lỗi, nhưng lỗi người dùng, ransomware hoặc dữ liệu hỏng vẫn có thể lan sang các bản replica. Cần backup độc lập và kiểm tra restore.

Cloud VPS và Cloud Server có khác nhau không?

Không có định nghĩa thống nhất giữa mọi nhà cung cấp. Nhiều nơi dùng hai tên cho cùng một kiểu máy ảo chạy trên hạ tầng cloud. Hãy so storage, failure domain, failover, SLA và cách tính phí thay vì chỉ nhìn tên sản phẩm.

Khi nào VPS là lựa chọn tốt hơn?

VPS phù hợp khi workload nhỏ hoặc ổn định, ngân sách là ưu tiên, yêu cầu HA không cao và đội vận hành đã có backup, monitoring phù hợp. Chọn VPS không có nghĩa là chọn hạ tầng kém; đó có thể là phương án đúng cho mức rủi ro thực tế.

Chọn theo failure mode, không chọn theo tên gọi

VPS và Cloud Server đều là máy ảo. Khác biệt đáng quan tâm nằm ở vị trí lưu dữ liệu, phạm vi lỗi, cách phục hồi, khả năng cấp thêm tài nguyên và cam kết dịch vụ.

Nếu tải ổn định và vài phút hoặc vài giờ phục hồi vẫn nằm trong giới hạn chấp nhận, VPS thường kinh tế hơn. Nếu compute host là điểm lỗi cần loại bỏ và hệ thống cần nâng tài nguyên thường xuyên, Cloud Server có lợi thế rõ hơn. Dù chọn loại nào, backup, monitoring và thiết kế ứng dụng vẫn phải được xử lý riêng.

Nguồn kỹ thuật

• NIST SP 800-145: The NIST Definition of Cloud Computing
• Ceph Architecture
• OpenStack: Evacuate instances
• OpenStack: Migrate instances
• NIST SP 800-34 Rev. 1: Contingency Planning Guide