Anh Nguyên quận chúa-vợ tướng quân Phạm Ngũ Lão

Trần Thị Anh Nguyên (tk. XIV)

Quận chúa , con gái nuôi của Hưng Đạo Vương, quê l. Đào Động, nay là th. Đào Động, x. An Lễ, h. Quỳnh Phụ. Gốc nông dân nghèo, cha mẹ mất sớm nhưng nết na, thuỳ mị, dân làng ai cũng yêu mến, ngày thường đến đền Đào Động, nơi thờ vua cha Bát Hải Đại Vương để quét dọn, chăm sóc vườn hoa. Một lần, Hưng Đạo Vương ghé thăm đền, thấy Anh Nguyên ngoan ngoãn, lại hiểu biết thi thư nên nhận làm con nuôi và ban tước Quận chúa, lại được mang họ Trần. Thời chống giặc Nguyên, Hưng Đạo Vương thường có mặt trên đất Thái Bình, có lần đã hội tướng sĩ tại Đào Động. Phạm Ngũ Lão, gia tướng của Hưng Đạo Vương gặp Anh Nguyên. Trai tài gái sắc gặp nhau, ai cũng cho là xứng đôi phải lứa nhưng việc quân đang bận nên chuyện tác thành vợ chồng đành gác lại. Anh Nguyên cũng phải giúp Hưng Đạo Vương trông nom tàu thuyền ra vào đầm Đào Động – nơi này sau có tên “Đầm Bà”. Mùa xuân năm Mậu Tý (1288), sau chiến thắng giặc Nguyên Mông, Hưng Đạo Vương đứng ra tổ chức lễ cưới cho hai người, lại xin vua cho Anh Nguyên được hưởng thực ấp ở Đào Động. Từ người lao động, Anh Nguyên trở thành Quận chúa, rồi khi ở Đào Động, khi về Phù ủng quê chồng, bà vẫn gắn bó với bãi dâu ruộng lúa, ân cần thăm hỏi, chỉ bảo cho người dân việc gieo trồng, gặt hái, kính già yêu trẻ, được trăm họ quý mến. Phạm Ngũ Lão còn lưu lại bút tích nơi quê bà và khi bà mất, dân làng Đào Động lập đền thờ, tôn bà làm Thánh mẫu.